Hoe werk je binnen een OZA succesvol samen rond een kind?
Kinderen die extra hulp nodig hebben, krijgen die steeds vaker op school. Bijvoorbeeld in een onderwijs-zorgarrangement (OZA), waarin onderwijs en jeugdhulp samen optrekken rond een kind. Hoe maak je die samenwerking tot een succes? Daarover ging het op de Onderwijs & Zorgdag op maandag 26 oktober in Amersfoort. Een dag van ontmoeting en kennis delen, met één doel voor ogen: inclusief onderwijs waarin elk kind een plek heeft, zich fijn voelt en tot ontwikkeling komt.
Zo’n 100 leerkrachten, intern begeleiders, orthopedagogen en jeugdhulpprofessionals kwamen bijeen in Leerhotel Het Klooster, voor ontmoeting, workshops en een inspirerend verhaal van Rico Bakker over de kracht van een slecht idee en hoe die kunnen leiden tot innovaties. De deelnemers werken dagelijks samen aan de ontwikkeling van een kind in een OZA. Dit gebeurt vooral in het speciaal onderwijs, maar hier en daar ook al in het reguliere onderwijs.
Thema van de Onderwijs & Zorgdag was ‘Verbinding’. Het is één van de pijlers van onze toekomstambitie Samenleven 2030. Een beweging om hulp te bieden waar kinderen al zijn, in plaats van kinderen naar de jeugdhulp te laten komen. De ambulante OZA-functies en de OZA-groepen zijn daarvan een goed voorbeeld. Onze jeugdzorgwerkers werken op de school, onze gedragswetenschappers zijn op afstand betrokken. Samen brengen ze expertise over jeugdhulp in, als aanvulling op wat de school al doet.
Blijven afstemmen
In een OZA werkt een Youké-professional binnen de visie van de school én vanuit de opdracht van de eigen organisatie. Dat vraagt om steeds opnieuw afstemmen. “Je hebt een zorgbelang en een onderwijsbelang. Dat kan wringen”, vertelt Ellen Verbrugge-de Rijke, gedragswetenschapper van SBO De Brug in Vianen. “Als het schuurt, moet je het daar samen over hebben.”
Wat bepaalt eigenlijk het succes van een OZA-samenwerking? “Het begint ermee dat je vooraf samen de doelen bepaalt, er op alle organisatielijnen achter staat en er samen aan werkt”, vindt Miriam Verburg-van der Wal. Ze is ambulante jeugdzorgwerker op VSO Heuvelrug College in Zeist.
Inclusief onderwijs
Een OZA helpt kinderen die door hun gedrag, hun emoties of gezinsfactoren moeilijk tot leren komen. Doordat ze extra hulp krijgen in hun eigen klas en op hun eigen school, kunnen ze toch onderwijs volgen. Zo draagt de OZA bij aan inclusief onderwijs. “Maar dat kan ook een abstracte term blijven”, zegt Nicolette Martel, gedragswetenschapper bij Youké en medeorganisator van de dag. “Daarom is het goed om erover te praten, ook op een ontmoetingsdag als deze.”
Annette de With, leerkracht van de OZA-groep op De Brug, ziet dat ook. “Met inclusief onderwijs is meer ondersteuning nodig. Voor het kind, het gezin én de leerkracht. Een jeugdhulporganisatie kan daarin een belangrijke rol spelen.”
Tanja Steinbusch, leerkracht op OBS De Kern in Ede, ziet die behoefte groeien. “We krijgen de komende jaren steeds vaker te maken met kinderen die meer zorg nodig hebben.”
Op De Kern zit nu een jongetje in een reguliere kleuterklas dat voorheen hulp kreeg bij Youké. “Eerder hadden we in zo’n situatie geen regulier onderwijs geadviseerd”, zegt jeugdzorgwerker Monique Jonkers. “Nu kijken we samen: wat is er nodig om het wél mogelijk te maken?”
Monique begeleidt hem sinds de zomer in de klas, eerst drie dagen per week, nu nog één. Hij is een energiek jongetje dat moeilijk stil kan zitten. Daarom mag hij in de kring bijvoorbeeld even staan. “Hij hoort er gewoon bij”, zegt Monique. Makkelijk is het niet: het vraagt iets van de school, het gezin en de andere kinderen. Maar het gaat beter dan verwacht.
Dat het kan, ziet ook intern begeleider Mavis Sie Tjon van OBS De Kern. Zij vertelt over een meisje dat hulp kreeg van Youké met wie klasgenoten eerst moeite hadden. “Aan het eind van het jaar zei een jongetje: kom maar naast mij zitten. Dat is inclusief onderwijs: dat iedereen mag zijn wie hij is.”
Van elkaar leren
De OZA is per regio anders georganiseerd. Professionals zoeken daarom naar wat werkt, en dat leren ze vooral van elkaar. In de praktijk is daar weinig ruimte voor. De hoge opkomst laat zien hoe groot de behoefte aan uitwisseling is. “De school is mijn team. Mijn Youké-collega’s zie ik weinig”, zegt Sanne van der Linden, jeugdzorgwerker bij SO Fier in Utrecht. Zo’n dag geeft haar inspiratie, “maar ook bevestiging bij wat je aan het doen bent.”